Düsmeden korunmak için yapilmasi gerekenler;

• Düzenli check-up yaptiriniz. Göz, kalp, kan basinci sorunlarinin tesbit ve tedavisi saglanmalidir.

• Yaslilarin diyetlerinde yeterli kalsiyum ve D vitamini bulunmasina özen gösteriniz.

• Çevikligi, durus, denge ve koordinasyonu gelistirici egzersiz programlarina katilinmalidir. (bkz. Esneklik Egzersizleri

• Evde kazaya neden olabilecek faktörleri ortadan kaldirin (bununla ilgili uygulanmasi gerekenlere ait liste asagida yer alacaktir) ve tutunma çubuklari, el raylari ve diger güvenlik önlemlerini aliniz.

• Ayaga iyi oturan tabani kaymayan ayakkabilar giyiniz.

• Ayakkabilari baglarini mutlaka bagli tutunuz.

• Terlikler gevseyip biçimi bozuldugunda degistirilmelidir. Evde de terlik yerine ayakkabi kullanilmasi önerilir.

• Ayakkabi giyme sirasinda uzun sapli çekecek kullanilmalidir.

• Topuklu ayakkabilardan kaçinilmali, yumusak, kaymayan kauçuk tabanlar tercih edilmelidir.

• Sigara içilmemelidir.

• Fazla alkol alimindan kaçinilmali mümkün oldugunca alkol alinmamalidir.

• Doktorunuzun önerdigi ilaçlarin ve kullanim sekillerinin açik bir biçimde belirtildigi bir listeyi her an görülebilecek bir yere ilistiriniz.

• Ilaçlarin tamami kendi kutularin içinde, ilaç prospektüsünde belirtilen kosullarda ve toplu halde tutunuz.

• Ilaçlarinizi kullanim talimatlarina uygun bir biçimde baska bir talimat yoksa dolu bir bardak su ile aliniz.

• Asla çorapla yürümeyiniz. Yasli kadinlar ayaklarina uygun genislikte ayakkabilari kadin reyonlarinda bulamayabilirler. Bu durumda ayakkabi yaptirilmasi veya erkek reyonlarindan ayakkabi seçimi yapilmasi önerilir.

Düsmeye neden olabilecek tibbi risk faktörleri

• Kas-iskelet fonksiyonunu bozan problemler, yürüme anomalileri, osteoporoz

• Kalp ritim bozukluklari (düzensiz kalp atimlari) , tansiyon degisimleri

• Depresyon, Alzheimer hastaligi, ileri yaslilik

• Kireçlenme, kalça kuvvetsizligi veya dengesizligi

• Sinir sistemi hastaliklari, felç, Parkinson hastaligi, multiple skleroz

• Idrar yollari ve mesane hastaliklari

• Görme ve duyma rahatsizliklari

• Kemikleri etkileyen kanserler

YASLILARDA DÜSMEYI ENGELLEMEK IÇIN EVDE ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER

Insanlar herhangi bir zamanda ve herhangi bir yerde düsebilirler. Arastirmalar evlerde yapilacak bir takim degisikliklerle düsme riskinin % 60 oraninda azaltilabildigini göstermistir. Bunu mobilyalardaki küçük düzenlemler, ev bakimi ve aydinlatma ile yapmak mümkündür.

Yatak odalari

• Yatagin bas ucunda bir lamba, telefon ve el feneri bulunmalidir.

• Uyunulan yatak kolay yatilip kalkilacak yükseklik ve sertlikte olmalidir.

• Saten gibi kaygan çarsaflar yerine daha kullanisli ve kaymayan yün veya pamuk çarsaflar kullanin

• Kiyafetlerinizi yakin ve kolay ulasilabilir bir yerde bulundurun

• Yatak odasi ile banyo arasindaki yol gece boyunca gece lambalari ile isiklandirilmalidir.

• Yatak odasi zeminindeki kaygan materyali ( parke üzerindeki kilimler vs) ve takilmaya neden olabilecek hali kilim gibi malzemeyi kaldirin.

Yasam odalari

• Mobilyalari oda içinde ve odalar arsinda rahat dolasabilecek sekilde düzenleyin.

• Sehpa, gazetelik, ayak pufu gibi rutin kullanilan esyalari yürüme yollarinin disinda tutunuz

• Isik dügmelerinin odanin girisinde kolay ulasilabilir ve önünde engel olmayan bir yerde olmalidir. Isik dügmeleri gece rahat görülebilmesi için fosforlu hatta isiklar kapali iken aydinlatmali olmasi önemlidir.

• Yalniz iyi aydinlatilmis odalar, merdivenler ve koridorlarda yürüyün

• Kapi kenarlari ve koridorlarda kutu vb materyal bulundurmayin.

• Yürüme yollarindaki gazete ve benzeri takilinabilecek materyali ortadan kaldirin.

• Elektrik, telefon gibi kablolari yürüme yollarindan kaldiriniz. Ayrica bunlari hali ve kilimlerin altindan geçirmeyin.

• Uzatma kablolari kullanmayin, elektrik tesisati ve kullanilacak esyalari ona göre ayarlayin.

• Hali ve kilimleri takilma veya kaymaya karsi önlem aliniz. Yere yapistirma, çift yüzeyli bantlar vb yöntemler kullanabileceginiz gibi duvardan duvara hali ideal bir yöntemdir.

• Çok alçak kalkmasi zor sandalye ve puflarda oturmayin.

• Parkelerde bozulma varsa onariniz.

• 1 cm den yüksek esikleri kaldiriniz.

Mutfak

• Hali ve kilimleri kaldiriniz.

• Yere dökülen sivi, yag, yiyecek gibi kaydirici kalintilari zaman geçirmeden temizleyiniz.

• Yiyecek, kap kacagi kolay erisilebilir raflarda saklayiniz.

• Yüksekteki bir seye erismek için asla kutu, sandalye gibi seylerin üzerine çikmayiniz, yardim isteyiniz.

• Kaymayan yer cilasi kullaniniz.

• Zeminde paket, gazete, kutu gibi takilinabilecek malzeme bulunmamasina özen gösteriniz.

• Elektrik dügmeleri kolay ulasabilecek yerde olmalidir. Mümkünse sensörlü otomatik açilan bir dügme kullanilmasi son derece önemlidir.

• Isiklandirmanin raflari, tezgahlari rahatça görülebilecek kadar iyi olmasini saglayiniz.

Merdivenler ve basamaklar

• Merdivenlerde takilmaya neden olabilecek kutu, paket vb malzemeyi kaldiriniz.

• Merdivenlerin altinda ve üstünde elektrik dügmeleri yer almali, tercihan sensörlü otomatik elekrik dügmeleri kullanilmalidir.

• Merdivenlerde ve merdivenlerin bittigi noktalarda isiklandirmanin yeterli oldugundan emin olunuz.

• Merdiven inis ve çikislarinda birer el feneri bulundurunuz.

• Merdivenlerdeki ve üstlerindeki halilari kaldiriniz.

• Merdivenlerde koyu renkli ve fitilli dösemeler merdiven kenarlarinin görülmesini zorlastirdigi için açik renkli kaplama ile degistiriniz.

• Merdivenlerde kaymayi engelleyici kaplama kullaniniz. Hali varsa her basamaga bir çubukla veya yapistirilarak sabitlendiginden emin olunuz.

• Merdivenlerin her iki yaninda 75 cm yükseklikte trabzan bulunmasini saglayiniz.

• Merdivenlerdeki bozuk materyali acilen onariniz.

Banyo

• Yerde kaymayi engelleyen bir kaplama kullanin. Bu kaplama banyo giris ve çikislarini da kaplamalidir.

• Lavabo ve dus yanina birer sivi sabun sistemi monte ediniz.

• Banyo duvarlarina tutunma barlari monte ediniz.

• Gece boyunca açik gece lambasi bulundurunuz.

• Küvet içi ve kenarlarina kaymayan bir malzemeyi yapistirarak monte ediniz.

• Cam dus kabinlerini kirilmayan bir malzeme ile degistiriniz.

• Tuvalet klozetinin üzerine kolayca oturup kalkilacak yükseklikte bir destek yapistirin.

• Banyo tekne- küvetine saglam, uygun yükseklikte bir tabure koyun.

• Küvete girip çikmak yasli hastalarda riskli olabilecegi için dus tekneleri daha kullanislidir.

Çok agir fiziksel egitim programi uygulayan kadinlarda (olimpiyat oyunlari için hazirlananlar) östrojen seviyesindeki düsmeye bagli olarak osteoporoz ortaya çikabilir.

Agir spor yapan erkeklerde testosteron seviyesi azalmasina bagli olarak OP riski yükselir.

Hafif ve orta derecede hiperparatiroidi (PTH fazlaligi) siklikla steroid kullanimina baglidir. PTH ayrica yasliliga bagli osteoporozun olusumunda da rol oynar. Ikincil hiperparatroidizm, menopoz sonrasi OP ve idiopatik erkek OP’ unun patogenezinde (hastaligin ortaya çikmasi) de rol oynar.

Birincil hiperparatroidizm çok ender görülen bir hastaliktir ve kemik kiriklari ile birlikte seyreden bir osteoporoz–osteomalazi tablosuna yol açar.

Ikincil hiperparatroidizm de yeterli Ca ve D vitamini ürünlerinin alinmasi PTH’ u hizla normal seviyesine düsürür ve serum Ca seviyelerini düzenler.

Büyük damarlardaki kireçlenmeler (abdominal aort), osteoartrit (omurga yipranmasi ve yozlasmasi), kemik kiriklari dansitometrik degerleri normalden daha yüksek gösterebilir. Yumusak doku kalsifikasyonlari  (miyozitis ossifikans), radyoopak maddelerin alinmasi, Ca tabletleri, vs. yaniltici olabilir. Bu durumlarda farkli çekim metotlari kullanilmalidir.

Günlük 3–4 fincan kahve içen bir insanın aldığı kafein miktarı, böbreklerden fazla miktarda Ca atılımına yol açar. Kolada kafeinin yanı sıra yüksek miktarda bulunan fosforda kemikler üzerine negatif etki yapar. Bu sebeple çocukların özellikle de kız çocuklarının kola tüketiminde dikkatli olunmalıdır.

OP’ daki kronik sirt ve bel agrilarinin sebebi ise daha çok yumusak dokulardaki gerilmeler ve ekleme olan yüklenmelerdir. Omurgadaki sekil bozukluklari omurganin baglarini, tendonlarini ve diger yumusak dokulari gererek agriya sebep olur.

Ayrica OsteoPorozlu hastalarda görülen dejeneratif degisiklikler ve depresyon da kronik agriya katkida bulunur.

OP erkeklerde kadinlara göre daha az görülmekle birlikte toplum bazinda degerlendirildiginde erkek osteoporozu aslinda sik rastlanan bir hastaliktir. Orta ve ileri yas hastalar degerlendirilirken özellikle risk faktörü olan erkekler, mutlaka osteoporoz açisindan degerlendirilmelidirler.
Aslinda OP erkeklerde her yasta görülen bir hastaliktir. 50 yasin üzerindeki erkeklerin yaklasik %20’ sinde vertebral bir deformite (sekil bozuklugu) vardir. Bunun bir kismi travmalara bagli olsa da en azindan büyük çogunlugu osteoporoza baglidir. Kalça kiriklarinin  %25–30’ u erkeklerde görülür.

Erkek osteoporozunun sebepleri nelerdir?

1. Sigara ve alkol kullanilmasi
2. Sedanter yasam
3. Genetik faktörler
4. Hipogonadizm (cinsiyet hormonu eksikligi)
5. Kortikosteroid, anti epileptik  kullanimi
6. Hipofosfatemi
7. Karaciger- böbrek yetmezligi
8. Bazi patolojik durumlar
9. Beslenme bozukluklari ( düsük kalsiyum, yüksek protein alinimi)

Erkek OsteoPoroz’unun belirtileri nelerdir?

OP’ un en ciddi sonucu kiriklardir.  Kirik olusturmayan OP, genellikle sessiz bir hastaliktir. Pek akla gelmediginden dolayi genelde erkek OP’ u gözden kaçar. Bu sebeple risk faktörleri varsa mutlaka dansitometrik ve radyografik inceleme yapilmalidir.

Omurga, kalça ve el bilegi kiriklari OP’ un en sik görülen komplikasyonlaridir. Bazen travma sonucu, yada sportif bir aktivite sonucu ortaya çikan kiriklar, OP’a bagli olabilir. Erkek OP’ una bagli kiriklar erken yaslarda da görülmekle birlikte genellikle kadinlara göre daha ileri yasta görülmektedir.

Erkek OP’unda tedavi nasil olmalidir?

OP’ da tedaviden çok korunma önemlidir. Ca’dan zengin beslenme, fiziksel aktivite, risk faktörlerinden kaçinma, steroid ve antiepileptik kullananlarin OP riskini azaltici tedbirlerin alinmasi önemlidir. Hastalik ortaya çikmissa kadin OP’ unda kullanilan ilaçlarin bir kismi (cinsiyet hormonlari hariç) erkek OP’ unda da kullanilir. Ayrica düsmeye sebep olabilecek çevresel ve bedensel faktörler ortadan kaldirilmalidir. Özellikle bifosfonat+Ca  preparatlari ve gerekirse androjenler tedavide kullanilir.